De gezegende maand Ramadan, die ook de koning van elf maanden wordt genoemd, is aangebroken. Ook in Nederland gaan duizenden moslims dit jaar weer vasten. Ramadan is een hoogseizoen wat betreft aanbidding. Duizenden moslims zullen van dageraad tot zonsondergang vasten, veelvuldig gebeden uitvoeren, de Qur’an van kaft tot kaft reciteren, ’s avonds en ’s nachts extra gebeden verrichten, zoals de tarawieh ed.

Wij verwelkomen de Ramadan en wensen alle moslims een gezegende maand toe!!!

Vasten

Volgens de voorschriften van de Qur’an, onthouden moslims zich, overdag, vanaf de ochtendschemering tot zonsondergang, gedurende een maand, van eten, drinken, roken en gemeenschap. Volgens onze gebruikelijke kalender heeft de Ramadan geen vaste aanvangsdatum.

In een Qur’an vers (2:183) zegt Allah, de Verhevene, het volgende: “O gij gelovigen, het vasten is jullie voorgeschreven zoals het degenen die voor jullie waren was voorgeschreven; opdat gij godvruchtig zult zijn.” (En in de bijbel lezen we ook over het vasten nl. Ex. 34:28; Matt. 6:16 en Luk. 5:33).

Een hadieth (overlevering van onze Profeet) luidt: “Voor alles is er een vorm van reiniging. Het vasten is de reiniging van het lichaam.” Over de betekenis van het vasten zegt de Profeet: “Als mijn volgelingen zich zouden realiseren, wat Ramadan werkelijk betekent, dan zouden ze wensen dat Ramadan het hele jaar duurde”.

Terwijl de Qur’an onder andere aangeeft dat het vasten ook vóór de komst van de islam aan de gelovigen was voorgeschreven en dat het vasten een heilzame werking heeft op de geest, duidt de overlevering op de lichamelijke zuivering door het vasten.

Betekenis in de relatie met Allah

Vasten is voor de moslim ten eerste een gebod van Allah. Aangezien Allah in al onze behoeften voorziet en ons, vanaf de conceptie, rijkelijk begunstigt, zal een gelovige vanuit plichtsbesef en dankbaarheid aan dit gebod gehoor willen geven. Dankbaarheid is echter bij velen sterk afhankelijk van de gewaarwording van de gunsten. Als deze gewaarwording door gewenning en vanzelfsprekendheid afneemt, kan dit ook het gevoel van dankbaarheid negatief beïnvloeden. De tijdelijke onthouding van deze geneugten in ons leven, ververst en herijkt de gewaarwording. De sleur wordt verbroken waardoor de dankbaarheid wordt gevoed.

Ook de spirituele ervaring van de goddelijke namen en eigenschappen kan door het vasten verder gecultiveerd worden. Allah heeft voor zijn bestaan niets of niemand nodig terwijl alles alleen door Hem bestaat en in stand wordt gehouden. Door, in de vastenperiode, tijdelijk afstand te nemen van de primaire levensbehoeften mag de mens een fractie van de zelfvoorzienendheid van God ervaren om uiteindelijk weer bevestigd te worden in zijn eigen beperktheid en afhankelijkheid.

Betekenis in de relatie met de medemens

De maand Ramadan staat in het teken van solidariteit met de minderbedeelden in de samenleving. Veel moslims wedijveren met elkaar in liefdadigheid: maaltijden voor de armen, bezoek aan de zieken en aandacht voor de ouderen. De zakaat, de religieuze belasting die minimaal 2,5% bedraagt van het vermogen, dat men heeft opgebouwd en aan de armen wordt geschonken, wordt in deze periode afgestaan evenals de fitra, de verplichte religieuze gift.

Het delen van je brood met anderen is erg belangrijk. Wat Ramadan bijzonder maakt is dat het een van de vijf zuilen is van de islam. Het gaat ook om elkaar uitnodigen om de familie- en vriendschapsbanden extra te versterken. Het geeft een groot gevoel van saamhorigheid in die vaste ritme tijdens het vasten.

De sociaal-maatschappelijke functie van het vasten is dat de beter bedeelde burgers binnen de samenleving begrip krijgen voor de situatie van een minder bedeelde. Begrip brengt met zich mee dat mensen veel respect voor elkaars positie zullen hebben en zal bij die moeilijkheden assistentie verleend worden. Deze financiële assistentie is een belangrijke sociale bijdrage in het moeilijke leven van armen.

De moskee wordt intensiever bezocht, door jong en oud. Er wordt samen gebeden en gevierd. Ook vrouwen, die om verschillende redenen, met name door gebrek aan ruimte, buiten de Ramadan de moskee nauwelijks bezoeken, doen mee aan de gemeenschappelijke diensten. De moskee vormt dus het middelpunt in de islamitische gemeenschap vooral in de maand Ramadan. Over en weer nodigen mensen elkaar uit om samen de iftarmaaltijd, aan het einde van de vastendag, te nuttigen. Islamitische organisaties organiseren maaltijden, vaak in combinatie met lezingen, waar ook niet-moslims worden uitgenodigd ter bevordering van de dialoog met andere deelgenoten in de samenleving.

Betekenis in de relatie met het zelf

Het Arabische woord voor vasten is sawm, dat staat voor beteugelen. Hetgeen beteugeld moet worden is de nafs. De nafs, ook een Arabisch woord dat zelf of existentie betekent maar enigszins verschilt van het begrip ego, is een centrum in de mens waar zich de aandriften bevinden die het voortbestaan van de mens moeten waarborgen. Door de aanwezigheid van de nafs heeft de mens een intrinsieke behoefte om te eten en drinken en zich voort te planten maar ook om zich te bewijzen tegenover anderen en zich met name in materieel opzicht verder te ontplooien en rijkdom te vergaren.

Als de nafs zich in een functioneel evenwicht bevindt is hij een belangrijke voorwaarde voor de overleving en instandhouding van de mens als individu en als soort. Treedt de nafs buiten dit evenwicht naar het positief of negatief extreme dan berokkent hij aan diens eigenaar en zijn omgeving schade zowel in lichamelijk als geestelijk opzicht. Om dit te voorkomen dient de nafs beteugeld te worden wat het concept sawm inhoudt.

Voor het individu is de maand Ramadan vooral een periode van onthaasting en bezinning. Het afgelopen jaar wordt geëvalueerd, in het bijzonder in geestelijk opzicht. Wat was goed en vooral, wat kan en moet beter? De relatie met Allah en medemens wordt hierin meegenomen. Sommigen gaan in itikaaf (retraite), waarbij zij zich, gedurende de laatste tien dagen van de Ramadan, terugtrekken in de moskee om zich beter te kunnen wijden aan de dienst aan Allah.

De Ramadan is verder een oefening in zelfbeheersing. Deze zelfbeheersing wordt gerealiseerd door zich te onthouden van ‘gewone’, legitieme zaken die buiten de vastenperiode wel geoorloofd zijn. De bedoeling is dat men zich zo weerbaarder maakt tegenover de niet legitieme zaken. Zo wordt het geestelijke toerental als ware verhoogd zodat men voor het komende jaar gemakkelijker kan overschakelen naar een hogere geestelijke versnelling. De bedoeling van het leven ligt voor de moslim immers in het voortdurend ontwikkelen van de band met de Schepper.

Kortom, het vasten in de maand Ramadan heeft een holistische functie in het leven van de moslim en moslima en is een van de belangrijkste gelegenheden die hij of zij kan benutten om als dienaar, mens en medemens beter te functioneren.

De Sawm (het vasten in de maand Ramadan staat voor medemenselijkheid, zelfdiscipline, training van de nafs en sociale verbondenheid.) “De aard van de mens is soms in oproer en soms gehoorzaam; hierdoor moet men zware oefeningen, zoals het vasten, verrichten om zijn ego te bedwingen. Wanneer men een zonde begaat, kan men zich door het vasten reinigen en tegelijkertijd zal men dan ook zijn wil en ziel versterken en deze zonden niet meer herhalen. Laten we ons er ook aan herinneren, dat niet eten en drinken eigenschappen van engelen zijn. De mens lijkt met deze handeling meer en meer op een engel en als men het vasten alleen voor Allah’s wil uitoefent, komt men nader bij Allah, de Verhevene, en verdient Zijn welbehagen, wat het grootste doel van een moslim is.

Het vasten is niet zomaar een kwestie van doelloos honger lijden, maar heeft een veel diepere betekenis, namelijk in godsdienstig en sociaal economisch opzicht. Het vasten weerhoudt de mens van al het kwade, leert hem zelfdiscipline en geduld op te brengen, helpt hem zich voor te bereiden op het ergste, zoals situaties van schaarste, hongersnood en oorlog, helpt de mens het gevoel van liefde en liefdadigheid te ontwikkelen, vermindert de verschillen tussen arme en rijke mensen en is een vorm van beproeving of men de Schepper gehoorzaamt of niet.

Een ander voorbeeld van het disfunctioneren van de nafs is in de interactie van de mens met zijn naasten (medemensen). De mens heeft een aandrift tot zelfverwezenlijking. Geeft hij hier geen gehoor aan en laat hij kansen onbenut liggen dan zal hij op den duur in conflict zijn met zichzelf. Gaat hij in zijn zelfverheerlijking echter zover dat hij geen rekening houdt met de behoeften en rechten van anderen dan bevindt hij zich in het uiterste en wordt een bron van narigheid voor anderen. Beide extremen van de nafs kunnen de mens zo in een neerwaartse spiraal brengen. Om dit te voorkomen dient de nafs beteugeld te worden wat het concept sawm inhoudt. Om een metafoor te gebruiken; trek je de teugels van het paard te strak dan kom je ten eerste niet verder en als je dit te lang doet, zou je het paard zelfs kunnen verontwaardigen met alle onaangename gevolgen van dien. Gebruik je de teugels helemaal niet dan kan je rit ook uit de hand lopen en beland je hoogstwaarschijnlijk ergens waar je niet wilt zijn. Voor het waarborgen van de goede richting is een juist gebruik van de teugels en sporen van groot belang. Zo is het de bedoeling dat de mens de nafs berijdt en niet andersom. Het geluk van de mens en zijn naasten is sterk gecorreleerd aan de beschaving van deze nafs. Een van de belangrijkste middelen hiertoe is het vasten.”[1]

Ik zal trachten wat dieper in te gaan op de gedachten die het vasten en diens waardering bevorderen. Een continu besef van de goddelijke schenkingen is onontbeerlijk voor de koestering van dankbaarheid jegens Allah, die de mens immers rijkelijk in zijn behoeften voorziet en weinig vraagt. Deze dankbaarheid is een van de belangrijkste aspecten van een verrijkende band met Allah en vloeit voort uit een duurzame gewaarwording van Zijn gunst.

“Hoewel dit besef van wezenlijk belang is, is het moeilijk om het in stand te houden. De mens is namelijk onderworpen aan een intrinsiek adaptatiemechanisme. Hij heeft het vermogen te wennen en zich aan te passen. Dit houdt in dat de mens constante prikkels uit zijn omgeving op den duur niet meer gewaarwordt. De prikkels bereiken de receptoren, de ontvangers, maar de hersenen doen er niet veel meer mee. De drempel wordt verhoogd. Men heeft meer nodig om hetzelfde effect te verkrijgen. Bij sommige stoffen leidt dit zelfs tot verslaving. Dit is natuurlijk een eenvoudige weergave van een complex en zeer belangrijk mechanisme dat een functionele rol heeft in de interactie van de mens met zijn omgeving.

In deze context zijn echter voor ons twee zaken van belang: voortdurende en overmatige aanwezigheid van iets in onze omgeving heeft vaak tot gevolg dat wij het niet meer gewaarworden of de nuances en subtiliteiten in deze gewaarwording verliezen.

Als de gewaarwording van de continue en overvloedige schenkingen van God van belang is voor onze relatie met Hem, dan zou een eventuele gewenning in dit verband moeten worden voorkomen of verbroken. Dit is wat een periodieke onthouding van deze geneugten teweegbrengt bij degene die vast.” [i.d.]

  1. Deze citaat is afkomstig van de website van stichting islam en dialoog.

Smeekbede:

Bismillahirrahmanirrahim, In de naam van Allah, de Barmhartige, de Genadevolle!

O Allah, O Heer! Uw zijn is de bron van al het bestaan. Alles en iedereen put kracht uit Uw grootheid en geweldigheid. U heeft de hemelen en de aarde geschapen. U bent Degene die iedere nacht glanzend en verlichtend versiert met ontelbare sterren en hemellichamen. U bent Degene die de dalen en bergen, de bossen en zeeën, de rivieren en oceanen, in al hun verscheidenheid in kleur, geur, vorm en hoedanigheid als bladzijden van een groots boekwerk openbaart voor ieders begrip en rede.

Wij danken U, O Allah, voor Uw goedheid. U geeft ons steeds een nieuwe kans. Geef ons ook vandaag de kracht om elkaar nieuwe kansen te geven, wanneer er iets is misgegaan.

U maakt ruimte voor ons om te kunnen leven, Want voor U is het leven heilig.

Leer ons zorgvuldig om te gaan met het leven, van onszelf en dat van anderen.

Help ons de overvloed te delen, met wie het met minder moet doen.

Help ons de liefde altijd en overal voorrang te geven.

Vandaag wil ik U ook danken, Voor alle mensen die mij ooit over U verteld hebben.

Want zonder hen, had ik U misschien niet leren kennen.

Graag wil ik op mijn beurt Uw vriendschap doorgeven aan anderen. Ik wil hen Het goede nieuws vertellen, Dat U een God van liefde en vrede bent.

O God, O Allah, ik bid tot U, Voor dit land, waar we allemaal al jaren samen leven, Samen in vrede en harmonie, Ik richt mij tot u, om te vragen dat deze vrede, deze harmonie, En het respect voor elkaar, eeuwig zullen duren in dit land.

O Heer van Adam, Noach, Abraham, Mozes, Jezus en Mohammed (vrede zij met hen allen),

Bescherm ons tegen onszelf, En leidt ons zoals U Uw geliefden en profeten hebt geleid,

Laat ons Uw grootheid en warmte in al haar diepte en schoonheid ervaren,

Leer ons te bidden en tot U te spreken,

Leer ons te luisteren naar Uw boodschap.

Leer ons onszelf te zijn, En leer ons onze plichten en verantwoordelijkheden te kennen en te dragen.

O Heer, heb ons lief. O Heer, ontfermt U zich over ons. Amen.

 

“As-Salaamoe Aleikum, Vrede Zij met U Allen”

Het bestuur van de stichting SOPHIA ACADEMY